Ana Sayfa İstanbul Gezi Rehberi Haydarpaşa Garı Hakkında Bilgi | Tarihi, Mimari Özellikleri

Haydarpaşa Garı Hakkında Bilgi | Tarihi, Mimari Özellikleri

Eski Türk filmlerinden aşina olduğumuz Haydarpaşa Garı, jenerik yazıları eşliğinde izlediğimiz, İstanbul'daki kavuşmaların ve ayrılıkların uzun yıllar boyunca şahidi olmuş tarihi bir tren garı. Görkemli görünüşü, mimari özellikleri ve tarihi ile farklı bir deneyim sunan bu gar, İstanbul'da görülmeye değer önemli tarihi yapılar arasında ilk sıralarda yer alıyor.

-

Şehrin simgelerinden biri olan Kadıköy‘ün göz bebeği Haydarpaşa Garı, günümüzdeki halini 1908 yılında almış olsa da, tarihi biraz daha eski bir döneme, 1872 Sultan Abdülaziz zamanına kadar uzanıyor. Küçük bir istasyondan görkemli bir tren garına dönüşen yapı, günümüzde tarih severler ile mimariye meraklı olanları bir araya getiriyor. Hem görünümü hem de mimari özellikleriyle dünyanın en önemli 20 garı listesinde de başı çeken, İstanbul gezilecek yerler listesinin olmazsa olmaz yapıları arasındadır.

Karizmasıyla yıllara meydan okuyan Haydarpaşa Tren Garı, Yeşilçam filmlerinde İstanbul’daki hayatın başlangıç noktası olarak bilinir. Birçok ayrılık ve kavuşma hikayelerine konu olmuş olan tarihi yapı, günümüzde az da nostalji yaşanabilecek bir atmosfere sahip. Geçirdiği yangın ve yıpranmalara inat günümüze kadar ayakta kalmış bu tarihi yapının başına gelmeyen de kalmamış.

Garın mimarları, plan ve projede Otto Ritter ve Helmuth Cuno adlı iki Alman’dır. Yapım işleri ise, Ph. Holzmann inşaat Firması tarafından üstlenilmiş. Yaklaşık 500 İtalyan ve Alman taş ustasının emekleriyle tamamlanmış olan garın inşaasında, 20. yüzyılın en ünlü diktatörü olan ”Adolf Hitler”in çalıştığı da söyleniyor.

Haydarpaşa Garı Tarihi

Haydarpaşa Garı Tarihi

Haydarpaşa Garı’nın tarihi 1872 yılına kadar uzanıyor. Ancak günümüzdeki yapının inşasına 30 Mayıs 1906 yılında başlanmış ve 1908 yılında hizmete açılmış. 

Haydarpaşa semtinde 1872 yılında ilk istasyon binasının, 1889’da Dalgakıranın ve 1903 senesinde ise liman tesislerinin inşası sayesinde, yolcu taşımacılığının yanı sıra, deniz ve demiryolu bağlantıları da kurularak yük taşımacılığı da başarılı bir şekilde yürütülmeye başlanmıştı. Fakat dönemin padişahı II. Abdülhamit, buradaki yapıları yeteri kadar gösterişli bulmamış ve ”Bunca km demiryolu yaptım memlekete, çelik rayların ucu Haydarpaşa’da. Koca binalarıyla liman yaptım, yine belli değil. Bana o rayların denize kavuştuğu yere öyle bir bina yapın ki, ümmetim baktığında buradan bindim mi hiç inmeden Mekke’ye kadar gidilir desin” diyerek günümüzdeki Büyük Haydarpaşa Tren Garı binasının projesini başlatmış.

30 Mayıs 1906‘da yüzlerce kişinin katıldığı bir törenle temeli atılan yeni gar binası, 19 ağustos 1908 tarihinde işletmeye açılmış. Ancak gar inşaatı tam olarak 4 Kasım 1909 günü bitirilebilmiş. 

Haydarpaşa Garı Tarihi

Tren garı bitirildikten sonra III. Selim, kendi ismini taşıyan Selimiye Kışlası’nın yapımında en fazla emeği geçen Haydar Paşa’ya jest yapmak amacıyla yapının bulunduğu semte ”Haydarpaşa” adının verilmesini ister. Bundan dolayı da gar binası, semtin bulunduğu isimle anılmaya başlamış. Demiryolu ağının Anadolu’nun iç kesimlerine kadar genişlemesiyle beraber garın önemi de zamanla artmış. O tarihte garı işleten, Anadolu Demiryolları olarak adlandırılan Alman şirketi, bir teklifle garın önüne mendirek yaptırmış. Ayrıca Anadolu’ya giden ve gelen trenlerin taşımakta olduğu önemli ticari eşyaların saklanması için silolar da inşa edilmiş.

Yedi yol ve dört peron ile birlikte yıllarca hizmet vermiş olan bu tren garı, Doğu Ekspresi başta olmak üzere, Başkent, Kurtalan ve Fatih Ekspresi gibi bilindik trenlerin uzun yıllar boyunca kalktığı yer olarak hizmet vermiş.

Haydarpaşa Garı Yangınları ve Patlamalar

Başına gelmeyen kalmamış olan İstanbul‘un bu görkemli tren garı, tarihinde birçok badireler atlatmış olsa da en çok yangın ve patlamalardan dolayı zarar görmüş, yeniden yapılmış ve orijinalliğinden ödün vermiştir. 

Bu tren garının tarihinde en dikkat çeken kötü anılarından biri 1917 senesinde yaşanmış. 6 Eylül 1917 tarihinde bir İngiliz casus tarafından düzenlenmiş olan sabotaj sonucunda, gar içerisinde bekleyen ve gara girmek üzere olan trenlerin içerisindeki ve bina içerisinde depolanmış olan cephaneler patlamış ve daha önce görülmemiş bir büyüklükte yangın çıkmış. Trenlerin içerisinde bulunan askerlerin, hatta patlamanın şiddetinden dolayı Kadıköy ve Selimiye’de yer alan evlerin camlarının bile kırıldığı söylenir.

1917’de çıkan bu patlama ve yangın zamanında, I. Dünya Savaşı’nda İstanbul İngilizler tarafından işgal edilmişti. Yangından ve patlamadan sonra onarılmış olan gar, Kurtuluş Savaşı sonrasında İngilizlerin İstanbul’dan çekilmesiyle beraber, yeniden Osmanlı Anadolu Demiryollarının kontrolüne geçti. 1927’de henüz yeni kurulmuş olan Türk Devlet Demiryolları, Türk demiryollarını kamulaştırmak adına Osmanlı Anadolu Demiryollarını ve istasyonları devralmış. 

Araya Kurtuluş Savaşı’nın girmesiyle 13 yıl restorasyonu ertelenmiş olan Haydarpaşa Garı, 1930-1933 yılları arasında yapılan detaylı bir restorasyon çalışması sonrasında aslına uygun şekilde tamamlanmış ve yeniden hizmete açılmış. 

Foto : milliyet.com

46 yıl boyunca sapasağlam ayakta durmuş olan tren garı, 1979 senesinde ”Independenta’‘ adında petrol yüklü olan bir tanker gemisinin, garın biraz açığında başka bir gemi ile çarpışması ve patlaması sonucunda da zarar görmüş. Patlama sonucunda ve tanker gemisinin 27 gün boyunca yanmasından dolayı oluşan sıcaklıktan gar ve vitray pencereler zarar görmüş. Gar, bu patlamadan 4 yıl sonra 1983 yılında yeniden onarılmış.

Garın atlattığı bunca badirelerden sonra, bir de 28 kasım 2010’da bir dikkatsizlik sonucunda çatı katında yangın çıkmış ve bu yangınla binanın çatısı çökmüş, dördüncü kat kullanılamaz hale gelmiş. Yangın 1 saat içinde kontrol altına alınmış olsa da, garın çatısı tamamen yok olmuş. 2010 yılı yangının restorasyon çalışmaları ise, 2016 yılında başlamış. Günümüzde hala devam eden restorasyon çalışmalarının 2020 yılı içerisinde bitirilmesi planlanıyor. 

Göz At ; İstanbul Gezilecek Yerler

Mimari Özellikleri

Haydarpaşa Garı Mimari Özellikleri

Birçok Türk filmine konu olmuş, ayrılıkların ve kavuşmaların şahidi Haydarpaşa Garı’nın mimari özellikleri hakkında bilgi verecek olursak ; 

Klasik bir Alman mimari örneği olarak kabul edilen gara, kuşbakışı bakıldığında ”U” harfi olarak bir kolu uzun diğer kolu kısa şeklinde görülüyor. Yüksek tavanlı ve geniş odaların yer aldığı binanın tavanları el işi nakışlar ile süslenmiş. Ancak daha sonraki dönemlerde üzerleri sıva ile kapatılmış olduğundan dolayı, bu nakış işleri günümüzde sadece bir odada görülebiliyor. Dış kısımdan iki kuleye sahip olan  gar, 5 katlı olacak şekilde inşa edilmiş. Ayrıca her katında bir koridor etrafında sıralanan, günümüzde büro olarak kullanılan odalar inşa edilmiş. 

Haydarpaşa Garı

Denizden doldurulmuş bir alana yapılmış olan gar, her biri 21 metre uzunluğunda 1100 ahşap kazık üzerine inşa edilmiş. Bu yerleştirilmiş olan kazıkların üzerine yapılmış olan ızgaraya ise, Hereke’den getirilmiş pembe renkteki mermer bloklar yerleştirilmiş. 

Birinci normal katın taşıması, zemin kat duvarlarının ve fil ayaklarının üzerine  çelikten yapılmış kirişler konarak sağlanmış. Gardaki yolcu salonun üzerinde asma kat bulunmuyor. Bu yolcu salonu oldukça yüksek tutulmuş, görkemli bir iç mekan oluşturulmuştur. Ancak iki yandaki binaların zemin katı ve 1. katı arasında asma kat bulunmaktadır. 

İki yanında üzeri fenerli olan kulelerin yer aldığı binanın çatısı 15 metre yüksekliğinde yapılmış bir Alman çatısıdır. Dik çatı olarak ahşaptan ve kaplama olarak da arduvaz kullanılmış.

”U” şeklinde bir kolu kısa bir kolu uzun olarak tasarlanmış binanın Liman tarafında yer alan kısa kol tarafı trenlerin gemiler ile yük irtibatını sağlayabilmek için düşünülmüşken, diğer taraftaki uzun kol ise yolcular ile irtibatı sağlayabilmek için düşünülmüş. Bundan dolayı, uzun kol tarafında gişeler, restoran, tuvaletler ve bekleme salonu, kısa kol tarafında ise ofisler bulunmaktadır. 

Haydarpaşa Tren Garı Manzarası

Tren garı ilk yapıldığı zaman 2525 metrekarelik bir alan üzerine kurulmuş olsa da, genişlemeler sonucunda günümüzde 3836 metrekarelik bir alan üzerinde bulunuyor. Garın taş işlerinde İtalyan ustalar çalışmış. Bu nedenden olsa gerek binanın cephesinde yer alan taş işçiliği, sanatsal değerde ilgi çekici ve oldukça başarılı. Binanın temelinde bulunan mermer bloklar ise, depreme karşı izole etmek amacıyla yapılmış. Bu sayede deprem sırasında yer sarsıntısı binaya etki etmemektedir. Binanın mimari tarzı için, Art-Nouveau süslemeler ile bezenmiş Neo Klasik tarz denebilir.

Adolf Hitler Haydarpaşa Garı’nın İnşaatında Çalıştı mı ?

Evet. Duyunca insanın inanası gelmiyor, fakat birçok kaynağa göre Adolf Hitler‘in 17 yaşındayken bu tren garının yapımında çalıştığı söyleniyor. Tarihi binayla ortaya çıkan bu çarpıcı bilgi Ziya Nur Aksu’nun ”Enver Paşa ve Sarıkamış Harekâtı” adlı kitabında da yer alıyor. II. Abdülhamit tarafından 1906 yılında yapımına başlanmış olan tren garı inşaatında Adolf Hitler 17 yaşındayken diğer Alman taş usta ve işçileriyle Osmanlı İstanbul’una gelmiş.

II. Abdülhamit döneminde günümüzün aksine Almanya’dan işçi göçü alınıyordu. Dünyanın kaderini değiştiren, ressamlık macerası ile de tanınan Hitler, 17 yaşında bir süre boyunca bu garın inşaatında çalışarak tekrardan ülkesine dönmüş.

Haydarpaşa Garı Nasıl Gidilir ? 

Haydarpaşa İçi

İstanbul’un Kadıköy ilçesinde yer alan gara ulaşım Kadıköy otobüsleri ve minibüsleri ile sağlanıyor. Avrupa Yakası’ndan gara ulaşım için de, Kadıköy’e giden şehir hatları vapurunu kullanabilirsiniz. Tren garı iskeleye kısa bir yürüyüş mesafesinde yer alıyor. Bunun yanında metrobüs ile Söğütlüçeşme istasyonuna gelebilir, buradan otobüs veya minibüsler ile gara ulaşabilirsiniz.

Yakınlarda Neler Var ? 

Gar’dan Moda Sahil Yolu’na ve iskelesine yürüyerek yaklaşık 30 dakikada rahatlıkla ulaşılabilir. Eşsiz manzarası ve birbirinden ünlü mekanlarıyla popüler Moda’da, sıkılmadan 1-2 saatinizi rahatlıkla geçirebilirsiniz. Bunun yanında, Üsküdar’a otobüsler ile 10 dakikada veya yürüyerek 40-45 dakika içerisinde ulaşabilirsiniz. Gara yakın çok sayıda tarihi ve turistik cazibe merkezi olmasa da 30+ dakika yürüyerek, ilçedeki birçok turistik noktaya ulaşabilirsiniz.

Haydarpaşa Tren Garı İçi

Haydarpaşa Tren İstasyonu’nda Yer Alan Türbe

Rayların arasında saklı kalmış gizemi konuşulan Haydar Baba Türbesi, hakkında uzun yıllardır konuşulan, fakat kesin bir bilgi olmadığından dolayı açıklığa kavuşturulamayan İstanbul türbelerinden. Rivayete göre tren garının hizmete girdiği tarihten birkaç yıl sonra, istasyonda görevli hareket amiri türbenin bulunduğu yerden de rayların geçmesini istiyor ve bunun için çalışmalar başlatılıyor. Çalışmalara başlanan gece istasyonda görevli hareket amirinin rüyasına ”Haydar Paşa” giriyor ve beni rahatsız etmeyin diyor. Hareket amiri, gördüğü bu rüyayı umursamıyor ve çalışmalara işçiler ve mühendisler ile beraber devam ediyor. 

Haydarpaşa Tren Garı Manzarası

İkinci kez rüyasına giren Haydar Paşa, hareket amirinin boğazını sıkıyor ve yine ”Beni rahatsız etmeyin” diyor. İkinci rüyadan sonra etkilenmiş olan hareket amiri, ray çalışmalarını durduruyor ve yapılması planlanan tren yolu türbenin iki yanında geçiyor. Günümüzde türbe hala ziyaret edilmekte. Hatta tüm tren personelinin yola çıkmadan önce türbeye geldiği ve kazasız belasız bir yolculuk için dua ettiği söyleniyor.

Haydarpaşa Garı Hakkında Bilinmesi Gereken 15 Şey

Haydarpaşa Tren Garı Manzarası

  1. Yeldeğirmeni mahallesinde bulunan Osmangazi İlköğretim Okulu, Haydarpaşa Garı’nın inşası için Almanya’dan gelen mühendis ve mimarlar tarafından gar inşaatından artan malzemeler kullanılarak yapılmış.
  2. Bu tren garı tarihinde kendisine ek olarak farklı türde birçok yapının daha Kadıköy’e kazandırılmasına vesile olarak, ilçenin fiziksel çevre kalitesini artırmış.
  3. Gar, Otto Ritter ve Helmuth Cuno adı verilen iki Alman mimar tarafından tasarlanmış.
  4. Garın en çok hatırda kalan niteliği, yapı ile gökyüzünün sınırı çizen ve bir bakıma İstanbul’a yabancı addedilmiş olan çatısıdır. 
  5. Gar, 1917’deki patlama ve yangın, 1979 yılında bir tanker gemisini patlaması ve en son 2010 yılında çıkan bir yangından dolayı zarar görmüş.
  6. Tren garı adını bulunduğu Haydarpaşa semtinden, semt ise adını III. Selim tarafından kendi adını taşıyan Selimiye Kışlası’nın yapımında emeği geçen Haydar Paşa’ya jest olması için verilmiş. 
  7. Gar, 20. yüzyılın başından beri estetik, mimari, kentsel ve sosyal açıdan somut ve somut olmayan özellikleri ile kentsel imgenin önemli bir parçası olmuş.
  8. Tren garının bulunduğu Haydarpaşa’nın, uzun yıllar boyunca çayır olarak bilinen bir alan olduğu söylenir. Birçok kaynakta bu Haydarpaşa çayırının Bizans döneminde kullanılmış olduğu da belirtilir.
  9. Günümüzde tren raylarının arasında ”Haydar Paşa”ya ait olduğu rivayet edilen, bir türbe de yer almaktadır. 
  10. Adolf Hitler‘in 17 yaşındayken Almanya’dan getirilen taş ustaları ve işçileri ile birlikte çalıştığı da söylenir. 
  11. Garın yapımı 2 yıl 4 ay sürmüş (1906-1908)
  12. Gar, dünyanın en önemli 20 tren garı arasında yer alıyor.
  13. I. Dünya Savaşı sırasında, 1917 yangının ardından tren garı, 1918’de İngiliz savaş uçaklarının hedefi olduğu da söylenmektedir.
  14. 1100 ahşap çakılarak kurulan yapının inşasında 1140 ton demir, 19000 metre sert ağaç, 13000 metreküp beton, 530 metreküp kereste ve 2500 metreküp taş kullanılmış. 
  15. Bina, barok ve rönesans tarzlarının harmanlaşmasıyla oluşturulan yeni rönesans mimari tarzında inşa edilmiş.

Haydarpaşa Garı İçi
Haydarpaşa Garı İçi

Haydarpaşa Garı, İstanbul’un Kadıköy’ünü süsleyen, neredeyse denize sıfır eşsiz konumu sayesinde muhteşem bir görünüme sahip. Şehrin birçok noktasından görülebilen bu tren garı, uzaktan da olsa görülmeye değer önemli tarihi yapılarımız arasında yer alıyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

SON YAZILAR

Ahi Çelebi Camii

Ahi Çelebi Camii Hakkında Bilgi | (Ulaşım, Tarihi, Hikayesi)

0
Tarihi Yarımada sınırları içerisinde, Eminönü'nde Haliç sahil şeridinde yer alan, tarihi 1500 yıllara kadar uzanan Ahi Çelebi Camii, daha çok su baskınları ile gündeme...
Anadolu Kavağı

Anadolu Kavağı

error: Content is protected !!